Ömer YERLİKAYA
Montaigne ve Denemeler...
07.06.2023

Montaigne ve Denemeler… 

Montaigne'in su gibi akan satırlarında; yaşamak ve çalışmak, ruh ve beden, dostluk, ün mutluluk, hüzün, korku, gülmek ve ağlamak, cinsellik, kendine acındırmak, yaşamak sanatı, bilgi ve inanç gibi son derece önemli yaşamın içinde olan her şeye karşı düşüncesini belirtmiştir. İnsanı derinden etkileyen bir rehber niteliğinde günlük yaşam konularını öne çıkarmıştır.

Ünlü düşünür deneme akımının kurucusu Fransız yazar Michel de Montaigne, 28 Şubat 1533’te Bordeaux da babasının sahip olduğu Montaigne şatosunda doğdu. Babası asker, hukukçu aynı zamanda Bordeaux ve Montaigne çiftliklerinin sahibi Pierre Eyquem’di. Annesi, İspanyol ya da Portekiz kökenli Antoinette de Louppes idi. Ailenin en büyük oğlu olan Michel de Montaigne yaşında Fransa’nın en iyi kolejlerinden biri olan College de Guienne’ e yollandı. Latinceyi ana dili gibi konuşacak bir şekilde yetiştirildi ve düşünceleri bu dile göre kökleşti. Kolejdeki 7 yıllık eğitimi zarfında Yunanca da öğrendi. 1546’ta Toulouse Üniversitesinde hukuk öğrenimi gördü. Aynı zamanda felsefeyle de ilgileniyordu. Hukuk eğitimi gördükten sonra, 1554’te Bordeaux Meclisi’nin sözcüsü oldu ve aynı yıl babası Bordeaux valisi seçildi. 1565′ te Françoise de la Chasagne ile evlendi. 6 kız çocuğu olan Montaigne denemelerinde evlilik hakkında şu sözleri dile getirmiştir: Hukuksal bağları, onuru ve sürekliliği, evliliğin kendine özgü yararlı yanlarıdır. Görünürde sevimli olsa da sıkıcı bazen serin ama değişmez bir zevktir.”

1580’de İsviçre, Almanya ve İtalya da gezdi.  

Baden, Ausburg, Münih, Venice, Florensa ve Roma da dolaştı.

Bu geziler sonucunda Seyahatname adlı eserini kaleme alıp dönemin Kralına sundu. 1581’de İtalya’dayken Bordeaux belediye başkanı seçildi. 1585’te Bordeaux ta veba salgını baş gösterince ailesiyle birlikte şatosunu terk etti. Fransız yazar, 1571 yılında Montaigne şatosunun kulelerinden birinde bulunan kitaplığına çekilip yazılarına başladı.1580 yılında birinci ve ikinci kitabın beşinci baskısı eklemelerle yayımlandı, aynı yıl üçüncüsü çıktı.

Bu çıkan kitabının ilkinde Montaigne kitabın girişinde okuyucularına şu şekilde seslenmiştir:

“Bu gönülden bir kitaptır ey okuyucu! Baştan belirteyim ki, yazdıklarımı yalnızca yakınlarım ve kendim için kaleme aldım. Sizlere hizmet etmek yahut ün kazanmak gibi bir düşünce aklımın ucundan dahi geçmedi; zaten bu tür şeylerin peşinden koşmaya güç yetiremem. Yalnızca yakınlarım ve dostlarım için yazdım ki, beni kaybettikleri zaman -pek yakındır- hakkımda bildikleri daha ayrıntılı benimle ilgili anıları daha canlı olsun. Eksiklerim ve kusurlarım edebin, terbiyenin izin verdiği ölçüde, açık olarak görülecektir burada. Hala ilkel çağların serbestliği içinde yaşadıkları söylenen insanların arasında olsaydım, emin olun ki kendimi tastamam ve çırılçıplak da gösterirdim. İşte böyle ey okuyucu! Kısacası, kitabımın ta kendisiyim ben. Bana kalırsa böylesine önemsiz ve anlamsız konu üzerinde boş vakitlerini harcaman pek akıl karı olmaz. Şimdilik hoşça kalın. ( Montaigne, 1 Mart 1580)

Kitaplığına çekilip en çok Platonu, Secena’yı, Çiçero’yu, Plutarch’ı okur. Montaigne göre hakikati aramak ve felsefe yapmak imkânsız ve aldatıcıdır. Onun tanıtmak istediği, “Her insan kendi varlığında insan tabiatının tam şeklini taşır” da ki anlamdır.

Montaigne’nin eğitim konusundaki görüşleri de çok ilginçtir. “İyi yaşamak için çok bilgiye ihtiyaç yoktur. Kuvvetli sağlam vücutlu ve sağlam ruhlu bir çocuk yetiştirme bahsinde” öğrencinin doymak bilmeyen bilgi iştahlısı olmasını değil, hüküm sahibi olmasını arzu eder. Bilgi dolu kafa değil, akıllı kafa gereklidir. Her an her şekilde yenilendiği inancına sahip olan yazar denemelerinde varlığını belirgin kılamayacağından, geçişini belirgin kılabileceğinden, sıradan insanların söylediği gibi bir çağdan diğer bir çağa değil, gün be gün dakika başına değiştiğinden söz eder.

Denemeler gerçekten olağanüstü bir çalışmadır.

Kendini eleştiren hatta aşağılayan, sıradan olmaya çalışan, üstünlüklerini görmeden gelmeye çalışan belki de tek yazardır Montaigne. Yazarın yaşadığı on altıncı yüz yılda yaşama ait hemen ne varsa bu denli çok şeyi bir filozof edası ile kaleme alıp yansıtması, günlük yaşamdan insanların her türlü ihtiyacına ve ilişkisine varıncaya dek her konuda olağanüstü düşüncelerini belirtmesi doğrusu bu denli bilginin bir kişide olması insanı derinden sarsıyor. Montaigne dünyanın en büyük düşünürlerinden ve yazarlarından birisidir.                                                                                                                                           Sevgi ile kalın.

 

 


Bu makale 445 kez okundu.

Yazarın Diğer Yazıları
Serhad Artvin Gazetesi © 2012 Tüm Hakları Saklıdır.
İnönü Caddesi. Karahan İşhanı No:16/A - ARTVİN -- Tel :0(466) 212 11 29 - Faks: 0(466) 212 38 84 - E-Posta: osengun{at}hotmail.com